Лидерите на НАТО се собираат во Анкара за самит каде што европските членки ќе ја преземат главната одбранбена улога, додека САД го намалуваат своето воено присуство во Европа. Состанокот, кој е скратен за американскиот претседател Трамп, ќе донесе нови одлуки за зајакнување на сојузот и помош за Украина.
Лидерите на НАТО се собираат во Анкара за да усвојат план според кој европските членки преземаат поголем дел од товарот на одбраната, додека се очекува и нова мултимилијардерска помош за Украина.
Лидерите на земјите-членки на НАТО ќе се соберат утре и во среда во Анкара на самит каде што европските членки ќе го преземат главниот товар на одбраната на сопствениот континент. Планиран е и состанок на шефовите на држави и влади, кој, според некои дипломати, бил скратен за да не му биде здодевно на американскиот претседател Доналд Трамп.
Министерот за одбрана на САД, Пит Хегсет, неодамна во Брисел изјави дека НАТО влегува во нова фаза на развој.
„Ги удвојуваме напорите да го направиме НАТО она што отсекогаш требало да биде – избалансиран сојуз со Европа што ја води сопствената одбрана. Тоа е НАТО 3.0“, рече Хегсет.
Соединетите Американски Држави веќе почнаа да го намалуваат своето воено учество во Европа. Според новата стратегија, европските членки треба да ја преземат конвенционалната одбрана на континентот, додека Вашингтон ќе продолжи да обезбедува нуклеарно одвраќање и стратешко разузнавање. САД планираат да ги насочат поголемиот дел од своите воени капацитети кон Индо-пацифичкиот регион.
Генералниот секретар на НАТО, Марк Руте, рече дека сега најважно е ветувањата да се претворат во конкретни резултати.
„Зголемените инвестиции, зголеменото производство во наменската индустрија и континуираната поддршка на Украина ќе придонесат за посилно НАТО и поголема безбедност за сите членки“, рече Руте.
На минатогодишниот самит во Хаг, сите членки, освен Шпанија, ја прифатија целта за издвојување на пет проценти од БДП за одбрана до 2035 година. Од ова, 3,5 проценти ќе бидат наменети за директни воени трошоци, додека преостанатите 1,5 проценти ќе бидат инвестиции поврзани со безбедноста.
Амбасадорот на САД во НАТО, Мет Витакер, оцени дека одредени земји го водат патот во исполнувањето на своите обврски.
„Полска, нордиските земји, балтичките држави и Германија го водат патот, додека некои членки сè уште заостануваат бидејќи не издвојуваат доволно или не се на кредибилен пат за исполнување на обврските преземени во Хаг“, рече Витакер.
Албанија, Чешка и Словенија би можеле да се најдат под дополнителен притисок, кои би можеле да издвојат помалку од претходно договорените два проценти од БДП оваа година, според написите.
Во последните недели, Трамп влезе во конфликт со неколку европски лидери, обвинувајќи ги дека не ја поддржуваат доволно американската политика кон Иран и предупредувајќи дека Вашингтон би можел да ги преиспита безбедносните гаранции за сојузниците.
Во исто време, американскиот претседател одржуваше добри односи со турскиот претседател Реџеп Таип Ердоган и изјави дека можеби немаше да дојде на самитот доколку не се одржаше во Турција.
На самитот ќе биде усвоена завршна декларација во која сојузниците ќе ја потврдат својата посветеност на колективната одбрана од член 5 од Северноатлантскиот договор.
Според информациите што стигнаа до јавноста, НАТО ќе објави помош за Украина од вкупно 140 милијарди евра во текот на оваа и следната година. Дел од оваа сума е веќе одобрениот заем од 60 милијарди евра од Европската Унија, додека остатокот ќе биде обезбеден преку нови алокации од европските сојузници и Канада.
Администрацијата на Доналд Трамп одлучи дека повеќе нема да финансира воена помош за Украина.
Украинскиот претседател Володимир Зеленски ќе присуствува на самитот во Анкара и очекува конечната декларација да вклучува дополнителна противвоздушна и противракетна помош за неговата земја.
Според програмата, вечерва ќе се одржи прием за лидерите на земјите-членки на НАТО и нивните сопруги, на кој ќе присуствуваат Володимир Зеленски, претседателот на Европскиот совет Антонио Кошта, претседателката на Европската комисија Урсула фон дер Лајен и претседателот на Јужна Кореја Ли Џе Мјунг.
Во среда ќе се одржи седница на Северноатлантскиот совет на ниво на шефови на држави и влади, која треба да трае само три часа.
На маргините на самитот ќе биде организиран форум за одбранбена индустрија на НАТО, на кој ќе учествуваат политички и воени претставници од 32 земји-членки, земји-партнери и претставници на водечки компании во наменската индустрија. Се очекува да бидат потпишани договори во вредност од неколку милијарди евра.
Самитот ќе се одржи во луксузната претседателска палата во Анкара, комплекс со повеќе од 1.100 соби, чија изградба чинеше повеќе од 500 милиони евра. Турската опозиција ја смета оваа палата за симбол на расипништво и автократско владеење на претседателот Реџеп Таип Ердоган, потсетувајќи дека турскиот Врховен административен суд во 2015 година пресуди дека зградата е нелегално изградена во заштитена шумска област
