Млад човек денес не одбива работа затоа што му е тешко да стане наутро. Одбива затоа што не му се работи за бадијала. Гледа плата од 25.000 денари овде, гледа колку чини кирија, храна, превоз, телефон, кафе со другари, некоја рата за телефон или лаптоп, па после гледа колку може да донесе од една сезона во Хрватска, Германија, Словенија или Малта. И тогаш работата веќе не е прашање на мрза, туку на проста математика.
Во Македонија сè почесто се слуша истата реченица: „Младите не сакаат да работат“. Ја кажуваат газди на мали фирми, угостители, трговци, па и дел од повозрасните работници кои со години навикнале да молчат и да трпат. Но економистите предупредуваат дека оваа оценка е премногу лесна и често неправедна.
„Не може млад човек да го наречете мрзлив ако одбива плата со која не може да си го плати месецот“, велат економисти кои го следат пазарот на труд.
Според нив, генерацијата која сега влегува на пазарот не живее во ист информативен простор како порано. Порано споредбата била со соседот, братучедот или другарот од маало.
Денес споредбата е со Европа. Младите секој ден гледаат огласи за сезонска работа, слушаат искуства од пријатели што се вратиле со неколку илјади евра, гледаат фотографии од работнички сместувања, плати, бакшиши, слободни денови, па сами си ја прават сметката.
А сметката е сурова.
Во Македонија, плата од 25.000 денари за млад човек без сопствен стан значи постојано кратење. Ако живее со родители, можеби ќе помине полесно. Ако треба сам да плаќа кирија, тогаш таа плата исчезнува уште пред да почне месецот. Ако има автомобил, трошоците растат. Ако сака да излезе, да купи облека, да оди на одмор, да тргне нешто настрана, тогаш приказната станува уште потешка.
„Младите не бараат луксуз. Бараат да има смисла тоа што го работат“, велат познавачи на состојбите на пазарот на труд.
Работодавачите, пак, се жалат дека нема кадар. Велат дека распишуваат огласи, но никој не се јавува. Или се јавуваат, прашуваат за плата, за работно време, за слободни денови, па се откажуваат. Дел од нив тоа го доживуваат како безобразлук. Особено кога кандидатот има дваесетина години и веќе бара услови.
Но тука е судирот. Едната страна уште очекува благодарност за дадена работа. Другата страна веќе ја гледа работата како договор. Колку пари, колку часови, каков третман, дали е пријавен на неопределено, дали се плаќа прекувремено, дали газдата вика, дали недела е навистина слободна.
„Пазарот се смени. Работникот повеќе не е врзан за едно место. Ако овде не му се исплати, ќе оди таму каде што му се исплати“, објаснуваат аналитичарите.
Најмногу тоа се гледа во угостителството, трговијата, производството и сезонските работи. Локален работодавач нуди плата која звучи „реално“ според домашните услови, но млад човек во ист момент има информација дека надвор за неколку месеци може да заработи сума што дома би ја собирал цела година. И не е важно само парите. Важно е чувството дека трудот таму повеќе се вреднува.
Еден млад работник лесно ќе прифати тешка работа на море, во хотел, магацин или кујна, ако знае дека по три или четири месеци ќе се врати со заштеда. Истата таа работа дома, за плата што не остава ништо на крајот од месецот, му изгледа како тапкање во место.
„Не е проблемот само во висината на платата. Проблем е што младите не гледаат перспектива. Ако денес зема 25.000 денари, сака да знае дали за една година ќе зема 35.000, дали ќе напредува, дали некој ќе го обучи. Ако одговорот е молк, тој си заминува“, велат експерти за трудови политики.
Остатокот од текстот можете да го прочитате ТУКА.
